Eflatun ve Socrates

Eflatun'un hayatını sonsuza kadar değiştirecek olan şey, yirmi yaşındayken Socrates'la tanışması olmuştu. Sayısı 35'i bulan tüm eserlerini dialoglar şeklinde kaleme almıştı ve karakteristik özellikleri-yazılış tarihleri itibariyle üç evrede incelenen bu eserlerde, Socrates'ın derin etkileri görülmekteydi. Socrates'in düşüncelerinin bir kısmı Eflatun'nunkilerden farklı olmasına rağmen, tarihçiler var olan kaynaklara dayanarak, düşünürün savunduklarıyla ilgili olarak ayrım yapmada sıkıntı çektiler. Zira Socrates'ı anlamak için başvurulan, uzak ara en iyi kaynak Eflatun'la yaptığı diyaloglardı ve Eflatun, filozof olarak Socrates'tan oldukça etkilenmiş ve onun stilini benimsemiş görünüyordu. Dolayısıyla ayrım yapmak güçleşiyordu. Bu görüşün karşısındaki tarihçiler her ne kadar Eflatun'un kendine özgü bir stili ve düşünceleri olduğunu benimsedilerse de Eflatun'u Socrates'ten ayırmakta onlar da güçlük çekiyorlardı.

Sonuç olarak Eflatun'un felsefi görüşlerini Socrates'inkilerden ayırmak kolay değildi, ancak Eflatun'un yazdığı otantik diyalogların yazılış sırası konusunda toplumbilimcilerin ve tarih bilimcilerin araştırmaları sonucunda kesin olarak ulaştıkları bilgi, Eflatun'un Yasalar (Nomoi) başlıklı bir diyaloga son şeklini verirken öldüğü üzerineydi. XIX. yy'ın sonunda başlayan ve bu son diyalogun üslubu üzerine yapılan oldukça titiz bir inceleme sonucunda, Eflatun'un eserlerinin kronolojik bir sıralaması yapılabilmişti. Böylece ilk diyalogların açıkça Sokrates'ın düşüncelerinin etkisi altında oldukları ortaya çıkarılmış, dolayısıyla bunlara Socratik diyaloglar da denmişti. Buna karşılık, daha sonra düşünürün olgunluk veya ihtiyarlık döneminde kaleme aldığı anlaşılan diyaloglarında sadece kendisine özgü bir felsefenin bulunduğu görülmüştü.

İkinci evre eserler, diyaloglar halinde olmayıp Eflatun'un kendi düşünce sistemini ortaya koyuyorlardı. Yaşlılık dönemine ait üçüncü ve son evre eserlerinde ise Eflatun, tekrar diyalog yöntemine ve kafasındaki ideal devlet yapısını tekrar tanımlamaya dönmüş, ancak bu kez toplumu eğitme görevini felsefeden daha çok din kurumuna emanet etmişti.

M.Ö 403'te Atina'da demokrasinin yeniden kurulması, oligarşi yönetimine olan sempatisiyle bilinen Socrates'in yeni rejimle sorunlar yaşamasına neden olmuştu. Sonrasında ise hakkında çıkan gençlerin ahlakını bozduğu ve yeni tanrılar yarattığı gibi asılsız söylentiler nedeniyle ölüm cezasına çaptırılması öğrencisi Eflatun'da derin izler bıraktı ve Eflatun bu olaydan sonra politikadan uzaklaştı.

Yıllar sonra hocasının dönemin yargı organı "Beşyüzler Meclisi" karşısında yaptığı savunmayı kaleme alarak "Socrates'in Savunması " adlı yapıtta günümüze ulaştıracak olan Eflatun, Socrates'ı kaybettikten sonra, 389 yılında o dönem Büyük Yunanistan denen ve Pisagorculuğun yoğun biçimde yaşandığı Güney italya'ya, ardından misir'a gitti. Bu dönemde, Socrates'in öğretisindeki ruhun ölmezliği ile ilgili fikirlerin Orfeuscu kökenlerini inceleme fırsatı buldu.